آسایشگاه سالمندان ستایش مرکز توانبخشی مراقبت و نگهداری شبانه روزی سالمندان- کرج
                                                                                                                              



آیا می دانید هم اکنون 46 میلیون و 800 هزار نفر در جهان مبتلا به آلزایمر هستند.

آیا میدانید در سال 2050 میلادی آمار جهانی آلزایمر به 135 میلیون نفر خواهد رسید.


1395/03/06 10:17

روانشناسی سالمند



فرایند سالمندی دوره ای برابر با طول زندگی انسان دارد. تمام موجودات زنده از آغاز تا پایان حیات از سه مرحله گذر میکنند:
•    رشد
•    بلوغ
•    سالمندی
با این که متوسط طول عمر بشر در اغلب جوامع تا قرن بیستم میلادی به سن پیری نمیرسید، اما از هزاران سال پیش ، افراد سالمند در اینجهان می زیسته اند.
اگر چه جنبه زیستی اساس سالمندی را تشکیل میدهد، اما اهمیت سالمندی به میزان زیادی جنبه اجتماعی دارد. تغییرات فیزیکی مرتبط با سالمندی مانندک کاهش دید چشم و یا خاکستری شدن موی سر، به جزء تغییراتی که افراد انتظار آنها را ندارند، دارای اهمیت کمی است. به عنوان نمونه ، کاهش دید چشم در زمانی یک مشکل برای سالمند محسوب میگردد که اولا قابل اصلاح نباشد و ثانیا در توانایی فرد برای انجام وظایف عادیش خلل ایجاد نماید. و موی خاکستری فقط از این جهت حائز اهمیت است که افراد را در یک گروه اجتماعی ویژه قرار می دهد.
مطالعه پیرامون سالمندی بر اساس سه جنبه مرتبط با هم استوار است:
•    فیزیکی:
این مطالعه برا فرایند های احساسی، ادراک، هماهنگی، ظرفیت روانی، توسعه انسانی، شخصیت، توانایی از عهده برآمدن، نگرشها، ارزشها، باورها، نقشهای اجتماعی، تصور از خود و سازگاری با دوره ی سالمندی متمرکز است.
•    روانشناختی:
این مطالعه به ماهیت جامعه ای که در آن سالمندی فرد اتفاق می افتد، تاثیری که جامعه بر سالمندی افراد میگذارد و نیز آثاری که سالمندی افراد بر جامعه شان دارد، مربوط میشود.
•    اجتماعی:
تعاملات میان نهاد های اجتماعی مختلف جامعه مانند اقتصاد یا بهداشت را در جهت رفع نیاز های جمعیت سالمند شامل میشود. فرایند های سالمندی به نتایج متعددی گاه مثبت گاه منفی منتهی می شود.

سالمندی بسیار قبل از اینکه ظاهر شود ، شروع می شود. اما برای مشخص نمودن سالمندی لازم است شاخص های معینی را مانند سن تقویمی ، ظرفیت کار کردی و مرحله زندگی که می تواند در دسته بندی افراد در سنین مختلف به  کار رود در نظر گرفت. سن تقویمی برای سالمندی در بسیاری از کشور ها ی جهان 65 سالگی است که افراد میتوانند از مزایای تامین اجتماعی و مراقبت های بهداشتی بهره مند شوند. البته میتوان سالمند را به سه گروه تقسیم نمود: افراد زیر سن 75 تحت عنوان سالمند جوان ، بین  75 تا 84 تحت عنوان سالمندان میانه ، و از 85 تحت عنوان سالمندان سالمند.
  سن کارگری به ویژگیهای فردی قابل مشاهده برای قرار گرفتن در یک گروه سنی اطلاق میشود . ظاهر جسمانی ، تحرک، قدرت ، هماهنگی ، و ظرفیت روانی از جمله این ویژگیها هستند. معیار هایی چون موی خاکستری، چین و چروک پوست، اندام خمیده نیز از مشخصه های سالمندی است.
   افرادی که به سختی و با تردید و نیز با هماهنگی کم بین اعضای بدن حرکت میکنند، نشانه هایی از سستی جسمانی را که مرتبط با سالمندی است دارا می باشند . افرادی که فراموشکار ، دارای ذهن مغشوش ، و دچار مشکل شنیداری هستند ، نشانه هایی از سستی روانشناختی را که مرتبط با سالمندی است دارند. هر کس که مجموعه ای از این ویژگیها را داشته باشند بدون در  نظر گرفتن سن تقویمی در زمزه  افراد سالمند قرار میگیرد.
  در ارتباط با مراحل عمر ، اغلب ترکیبی از ویژگیهای جسمانی و اجتماعی و روانی بیانگر مراحلی از عمر انسان می باشد. مانند نوجوانی، جوانی، بزرگسالی و سالمندی.
 فرایند سالمندی از 60 سالگی اغاز میشود و با بیماریها و سستی های جسمانی و روانی همراه است. افراد در این دوره احساس میکنند که دیر یا زود مرگ فرا خواهد رسید. شبکه روابط اجتماعی با مرگ بستگان و دوستان تغییر می یابد.


اثرات عمومی پیری
پیری زیستی، امری نیست که تنها در افراد مسن رخ دهد، بلکه فرایندی مداوم و طبیعی است که از سن بلوغ اغاز می شود و نهایتا با مرگ پایان می پذیرد. گر چه تمام افراد بالغ، در مراحل مختلف پیری به سر می برند، اما اثرات پیری پس از حدود 40 سالگی مشخص تر می شوند. افراد مسن را می توان در مراحل آخر پیری زیستی تصور کرد.
سیر پیر شدن یک فرد منحصر به خود اوست و شدیدا تحت تاثیر کنش بین عوامل ژنتیکی و محیطی می باشد. سن تاریخی که بر اساس سنوات سنجیده می شود و سن فیزیولوژی که بر اساس طرفیت عملکردی تعیین میگردد، همیشه بر هم منطبق نیستند. یک فرد ممکن است نسبت به سن خود جوانتر یا پیرتر به نظر آید و امکان دارد نسبت به سن خود ظرفیتهای عملکردی بیشتر یا کمتری داشته باشد.
در حالی که پیری یک پدیده طبیعی بوده و به تنهایی باعث بروز بیماری نمیشود، اما ارتباط بین پیری و بیماری رابطه ای شناخته شده است. در واقع، میزان مرگ ناشی از تمام بیماریهای مهم، با افزایش سن زیاد می شود و علت این امر، بیشتر مربوط به کاهش توانایی افراد سالخورده در پاسخ دهی به فشار خارجی می باشد.
کاهش تقریبی ظرفیتهای عملکردی مختلف در انسان همگام با افزایش سن
 عملکرد ها
 در صد باقی ماندن عملکرد ها
 
   60سالگی  80سالگی
 سرعت هدایت عصبی  96
 88
 میزان سوخت و ساز پایه  96  84
میزان استاندارد آب سلول 94
81
 شاخص عملکرد قلبی 82
70
 میزان تصفیه گلومرولی  96 61
 ظرفیت حیاتی ریه  80 58
 جریان پلاسمایی کلیه 89
51
 حداکثر ظرفیت تنفسی  80 42
 
درجات پیری
اگر چه افراد بالای 60 سال سن در گروه سالمندان قرار میگیرند، اما باید در نظر داشت که این سن بر اساس دلایل غیر زیستی انتخاب شده است.تمام اعضای بدن یک فرد، و هر عضو خاصی در افراد مختلف، لزوما به یک اندازه پیر نمی شوند. در نتیجهف افراد مختلف به درجات متفاوتی پیر می شوند. در برخی افراد ممکن است علایمی که باعث آگاهی آنها از مراحل پیری می شود، در سن 40 سالگی ظاهر شوند، حال آنکه برخی دیگر، در سن 70 سالگی هنوز در سلامت کامل باشند و پیری را احساس نکنند.

فرایند های پیر شدن
 برای درک بهتر تئوریهای پیری، ابتدا باید به بیان فرایندهایی که مسبب تغییرات مربوط به پیری می باشند، بپردازیم. انسانها، مانند همه پستاندارانف دارای سه ترکیب زیستی هستند.

•    دارای انواع سلول هستند که در طی حیات یک فرد تقسیم شده و سلول های جدیدتری بوجود می آورند. عموما تعداد تقسیمات سلولی با  افزایش سن ، کاهش می یابد و این قاعده در مورد انواع مختلفی از سلول های بدن صدق میکند.
•    انواعی از سلولها بدن، طی دوران رشد و نمو جنینی دارای خاصیت تقسیم شدن می باشند، اما پس از تولد این توانایی را از دست می دهندف نام این سلول ها اصطلاحا پس میتوزی  است که بین کننده ناتوانی انها در ادامه دادن تقسیمات میتوزی می باشند. سلولهای عصبی و ماهیچه ای از این نوع سلولها می باشند.
•    علاوه بر سلولها ، بدن دارای ترکیبات زیادی از مواد غیر سلولی می باشد که در بین سلولها قرار دارندف به همین دلیل این مواد را ترکیبات بین سلولی میگویند. یک ماده پروتئینی به نام کلاژن یکی از مواد اصلی ترکیبات بین سلولی است. کلاژن بعنوان ماده اتکایی در پوست، استخوان، غضروف، تاندونها و بافتهای دیگر وجود دارد
هر سه این ترکیبات، اساس کنترل فیزیولوژی اعمال داخلی بدن می باشند. در نتیجه سعی بسیاری از فرضیه های گذشته، توصیف  فرایندهایی است که باعث ایجاد تغییرات پیری بر پایه این ترکیبات می شوند. یکی از این فرضیات بیان میکند که کاهش توانایی بدن نتیجه تغییراتی است که در سلولهای تقسیم شونده رخ می دهد. فرضیه ای دیگر اظهار می دارد که ضعیف شدن یک فرد متعاقب پیری، به علت آسیب یا از بین رفتن سلولهایی است که دارای قدرت تکثیر نیستند ، خصوصا سلولهای عصبی و ماهیچه ای. در حالی که یکی از فرضیات اولیه پیشنهاد میکند که تغییرات مواد بین سلولی از قبیل کلاژن، باعث کاهش قدرت جسمانی در پیری می شود.


پیر شدن مطابق برنامه
از آنجایی که پیر شدن از آغاز تولد شروع می شود و هر گونه جانوری دارای یک میانگین طول عمر مخصوص به خود می باشند، برخی نظریه هاقویا پیرو این عقیده هستند که در هر گونه ، پیر شدن به لحاظی، از پیش برنامه ریزی شده است. محلی که اغلب بعنوان زمان سنج پیری فرض می شود ، ناحیه ای است به نام هیپوتالاموس که در قاعده مغز قرار دارد.
هیپوتالاموس ، دارای مراکزی است که در کنترل تولید هورمون رشد توسط غده هیپوفیز، کنترل رشد و نمو و فعالیت غدد جنسی، فعالیت غده تیرویید و غدد فوق کلیوی نقش دارند. اطلاعات می توانند از این زمان سنج پیری، از طریق نورونها و هورمونها به سلولهای سر تاسر بدن مخابره شوند. با پیر تر شدن موجود زنده ف احتمال دارد قدرت ان در مخابره اطلاعات کاهش یابد.
ممکن است میزان هدایت عصبی کم شود، یا ساختمان و مقدار هورمونهای تولیدی تحت تاثیر قرار بگیرد و شاید نیز قدرت بروز پاسخ مناسب توسط گیرنده های پیامهای عصبی یا هورمونی در برابر تحریک خارجی یا پیام مولکولی کاهش یابد.
گفته شده است که ممکن است یک افزایش تدریجی از پیش تعیین شده ، سطح اقل حساسیت هیپوتالاموس(سطح آستانه) نسبت به بازخورد طبیعی وجود داشته باشد. بازخوردهایی که منشاء آنها غدد درون ریز بوده و یاری دهنده هیپوتالاموس در نگهداری ثبات سوخت و ساز بدن می باشدند. این حالت باعث تاثیر گذاری بر واکنشهای هیپوتالاموس شده که به نوبه خود تغییرات فوق الذکر را در پی خواهد داشت.
پیری به علت از دست رفتن قدرت تقسیم سلولی در یک جمعیت مهم سلول بوجود می آید. اما احتمال بیشتر این است که، اگر چه سلولهای طبیعی دارای ظرفیت محدودی برای تکثیر می باشند که میتوان انرا در کشتهای بافتی به دست آورد. معذالک در بدن، اگر هم دیده شود. بسیار نادر است. در واقع واکنشهای برخی سلولها در بدن باید با واکنشهای سلولهایی که کشت داده می شوند، متفاوت باشد.



پیری یا سالمندی چیست؟
پیری تا کنون از 4 دیدگاه  مورد بحث قرار گرفته است. این دیگاه ها عبارتند از:
  1. دیدگاه بیولوژی یا زیست شناسی
  2. دیدگاه اجتماعی
  3. دیدگاه روانشناسی
  4. دیدگاه تقویمی یا قانونی و حقوقی
در دیدگاه زیست شناختی تغییرات جسمانی و عملکردی فرد مورد بحث قرار میگیرد.
پیری از دیدگاه زیست شناسی به مجموعه ای از رخدادهای فیزیولوژیک و پسیکولوژیک غیر تصادفی، پیش رونده و آرام اطلاق می شود که پس از سن بلوغ در اثر بروز تغییراتی در ساختار جسمانی و عملکردی فرد ظاهر می شود.. این تغییرات باغث میشوند که فرد سالمند استعداد بیشتری برای ابتلا به بیماریها پیدا کند. در مقایسه با افراد جوانتر با سرعت کمتری از بیماریها و عوارض آن ها بهبود یابد.
    روند پیری در اعضا مختلف بدن انسان به اشکال متفاوت تاثیر میگذارد. در اکثر اعضا و ارگان های بدن مانند :قلب، کبد و مغز استخوان پیری باعث کاهش ظرفیت ذخیره ای عملکرد آن میگردد.. بدین معنی که در حالت طبیعی و در هنگامی که نیاز به افزایش کارکرد اعضاء و دستگاه های مربوطه نباشد، هیچ اختلالی در روند زیستی فرد مشاهده نمیگردد. ولی در هنگامه ی بروز استرس مانند حوادث و بیماری ها و ورزش های سنگین، که نیاز به افزایش کارکرد در اعضا پیدا میشود، این کاهش ظرفیت های ذخیره ای، نقصان خود را نشان میدهد و عملا فرد قادر به برطرف کردن نیازهای خود، در شرایط اضطراری نیست و احتمال مغلوب شدن وی افزایش می یابد.

   پیری در بعضی از اعضاء و ارگان ها اثرات تضعیفی شدیدتری را اعمال میکند، این اعضا حتی در سطح عملکرد فیزیولوژیک پایه ی خود نیز دچار نقصان میگردد. بعنوان مثال : کلیه ها، ریه ها . سیستم ایمنی بدن از این دسته هستند.

افزایش استعداد به عفونت ها و افزایش بروز بدخیمی ها و سرطان ، د ر جمعیت سالمندی، به علت کاهش در عملکرد فیزیولوژیک پایه، در سیستم ایمنی سالمندان می باشد. پیری از نظر زیست شناختی، فرایندی است که از بعد از سن بلوغ کامل آغاز می شود تا پایان  زندگی ادامه  دارد. رشد و تکثیر سلول و آسیب و انهدام آن بستگی به متابولیسم سلول( سوخت) ، برای ادامه ی حیات سلول ضروری است. از ابتدای تشکیل جنین تا انتهای بلوغ کامل افرایند آنابولیسم بر کاتابولیسم برتری دارد و لذا ما شاهد رشد ونمو و تقویت جنین و نوزاد از همه ی است. بنابراین ما تغییرات زیادی را در زمینه ی رشد نمو در فرد بالغ نمیبینیم . احتمالا از حدود 40 سالگی  فرایند کاتابولیسم بر آنابولیسم پیشی میگیرند و ما از این دوران به بعد شاهد تغییرات پس رفت در مسیر بیولوژیکی حیات فرد هستیم. حداکثر توده ی استخوانی افراد در حدود سن 30 سالگی به دست می آید. از سن40 سالگی دیده می شود. جایگزینی توده ی چربی الیاف کلاژن در لابه لای  لای سلول های  تحلیل رفته عضالات که منجر به ضعف عضلانی و کاهش توده ی  عضلانی  فرد می گردد افزایش و رشد نشان می دهد و سپس با چندین سال وقفه و ثابت شروع به کاهش و کوچک شدن می نماید. به طوریکه در 90 سالگی 10% از وزن مغز کاسته می شود.نازک شدن اپیدرم پوست، پیدایش خال های رنگی پوست، کاهش خاصیت الاستیکی درم پوست از حدود 50سالگی دیده می شود . توقف فعالیت تخمدان ها در زنان . شروع دوران یائسگی نیز حوالی 50 سالگی می باشد در مجموع گرچه تمام افراد بالغ در مراحل مختلف از پیری بیولوژیکی به سر می بردند اما اثرات ظاهری و نمایان سالخوردگی از 40سالگی به بعد مشاهده می شود.

علت پیری چیست؟علت

پدیده ی پیری احتمالا توسط عوامل ژنتیک و درونی  ومکانیسم های داخل سلولی تنظیم می شود. در تحقیقات ژنیتیکی حداقل50ژن،که به نحوی در سلامت و طول عمر سلول مداخله دارند شناخته شده است. شاید مهمترین آن ژن هایی  باشند که طول عمر گونه ی جاندار را تعیین می نمایید می دانیم که عمر انسان5برابر گربه است و عمر گربه 5 برابر موش. این تفاوت های اساسی به احتمال قوی مستقل از فاکتور های خارجی است .در درون یک گونه جانوری نیز ژن هایی وجود دارند که باعث تغیرات و تفاوت هایی در طول عمر و بقای آن جاندار می گردند، ژن هایی که عامل محافظت و ترمیم سلول ها هستند،ژن هایی که در ارتباط با بروز بعضی از بیماری ها هستند. و ژن هایی که به نحوی تکثیر .زاد ولد سلول ها را به عهده دارند. تقسیم سلولی تحت کنترل ژن هاست . یکی از ژن های بسیار مهم شناخته شده در رابطه با تقسیم سلولی ، ژن53pاست نشان داده شده است. تعداد تقسیمات سلول ها در محیط کشت بافتی محدود است و بین90-40 مرتبه مشاهده میشود. عدد مربوط به تقسیم سلول ها به عدد ((های فیلک)) معروف است. وارد کردن یک سلول پیر به محیط بدن جوان، تاثیری در تعداد تقسیمات سلول ندارد ، وارد کردن هسته ی سلول پیر به یک سیتو پلاسم جوان  نیز تاثیری در تعداد تقسیمات آن سلول ندارد بنابراین،به نظر میرسد که تقسیمات سلولی تابع هسته سلول است نه سیتو پلاسم آن.


 

نظرات

نظر شما
نام :
پست الکترونیکی :
وب سایت :
متن :

تصویر :

برچسب ها :